 |
 |
 |
 |
||
 |
|||||
 |
|||||
|
اتـــــــــــــــــــــــاق بـــــــــــــــــــــــازرگـــــــــــــــــــــــانـــــــــــــــــــــــی و صـــــــــــــــــــــــنــــــــــايــــــــــع و مــعـــــــــــــــــــــــادن ايـــــــــــــــــــــــــران |
|||||
|
خانه | نشريات | قوانين | اتاقهای مشترک | شعب اتاق | اتحاديه ها | کشورهای خارجی | اتصالات | دفترچه تلفن | تماس با اتاق |
|||||
| گلابتون دوزي |
| (گلابتون طلائي است که از حديده کشيده و به هيات ريسمانهاي باريک ساخته باشند وگلابتون دوزي نوعي دوزندگي است که جنبه ي تزئيني دارد و در آن نخ گلابتون به کار ميرود.) |
| استان هرمزگان |
| به روايت تاريخ، يکصدوپنج سال پيش از ميلاد مسيح بنا به يک سنت، دولت چين براي بر سرمهر آوردن همسايه، قطعاتي از پارچهاي زربفت و زردوزي شده را همراه با نمايندگاني به ايران فرستاد و 733 سال بعد، يعني در سال 628 ميلادي، هنگامي که هراکليوس دستگرد را تصرف و غارت کرد، گرانبهاترين غنايمي که بدست آورد زردوزيهاي ايراني بود و همين روايت تاريخي باعث شد تا اين تصور در اذهان بنشيند که براي اولين بار زردوزي از چين به ايران راه يافته، حال آنکه نتيجه کاوشهاي باستانشناسي در روسيه حکايت از آن دارد که در سده ي سوم پيش از ميلاد زردوزي و توليد پارچههاي زربفت در ايران رواج داشته و ايرانيان به وسيله ي نخهاي زرين که به ظرافت تابيده شده بود تصوير برگ مو و پيچک را بر روي پارچه ي پشمي دوخته و در قرنهاي بعد سوزن دوزيهاي بيزانس، همسايه ي ايران، تقليدي از فرآوردههاي ايران بود منتها با مرغوبيتي بيشتر و رنگها يي خيره کننده. |
| با هجوم مغولها، عناصر هنر چيني نيز به زردوزي ايران راه يافت و اگرچه هيچ اثري اززردوزيهاي اين دوره در دست نيست، ولي ادامه ي آن قطعا به قرن پانزدهم، شانزدهم و هفدهم ميلادي کشيده چه آنکه شاردن در سياحت نامه ي خود بارها ظرافت زردوزيها، گل دوزيهاي ايراني را که به زعم خودش برتر از گلدوزيهاي اروپائيان و ترکان بوده ستوده است. |
| زردوزي چيست؟ |
| زردوزي که در نقاط مختلف ايران به کم دوزي، گلدوزي، برودري دوزي و کمان دوزي شهرتدارد، در گذشته توليد آن در بيشتر نقاط ايران رواج داشت ولي هم اينک استان هرمزگان و بويژه شهرهاي بندر لنگه بندر عباس و ميناب از مراکز عمده ي توليد آن به حساب ميآيند. شعبه يي از هنر ظريف رودوزي EMB ROTDERY: است. |
| زردوزيهاي ايراني کلا قابل تقسيم به سه دسته است. |
| -1 گونه يي که زمينه ي اساسي پارچه را سراسر بخيه ميپوشاند تا زمينه ي تازهاي از رنگ ونقش پديد آيد مانند سوزندوزيهاي بلوچ و قلابدوزي رشت و پته دوزي کرمان. |
| -2 گونه يي که بر روي پارچه نقش چنداني دوخته نميشود، بلکه با عبور نخهاي رنگين ازلابلاي تا رو پود پارچه و دوختن اين الياف به يکديگر پارچه ي ساده حالتي مشبک و رنگين بخود ميگيرد. مانند سکه دوزي و قلابدوزي اصفهان. |
| -3 گونه يي که در آن زمينه ي پارچه به رنگ اصلي باقيمانده و به کمک الياف دارايروکشهاي فلزي، نقوش متنوعي بر روي پارچه دوخته ميشود مانند ده يک دوزي (که در حال حاضر منوسخ شده) نقده دوزي، تافته دوزي، خوس دوزي و زردوزي که گلابتون دوزي نيز ناميده ميشود. |
| گلابتونGolab (e-a) tunطلائي است که از حديده کشيده و به هيات ريسمانهاي باريکساخته باشند و گلابتوندوزيGolab (e-a) tun-duz-Iنوعي دوزندگي است که جنبه ي تزئيني دارد و در آن نخ گلابتون بکار ميرود |
| در حال حاضر گلابتون دوزي با الياف طلا بهيچ وجه در ايران رايج نيست و گلابتون دوزان بهجاي استفاده از نخ طلا، از نخ هائي که داراي روکش فلزي زرد يا سفيد است و عمدتا در کشور پاکستان توليد ميشود. استفاده ميکنند. |
| و به کمک قلاب نقوش متنوعي را که اکثرا نيز ملهم از بينشها و برداشتهاي شخصي شاناست بر روي پارچه ميدوزند. |
| توليد کنندگان اصلي مصنوعات گلابتون دوزي شده در استان هرمزگان، بيشتر زنان ودختران خانه دار هستند و بطور کلي در شهرهاي بندر لنگه، بندر عباس، ميناب و اکثر نقاط روستايي شهرستانهاي ياد شده کمتر خانواده يي را ميتوان يافت که زنان و دختران آن با هنر گلابتون دوزي آشنايي نداشته باشند. يک کارگاه وابسته به سازمان صنايع دستي ايران نيز از بهمن ماه 1355 فعاليت خود را در بندر لنگه آغاز نموده و از طريق آموزش علاقمندان کوشيده است موجبات رشد اين هنر را فراهم سازد و همين مساله باعث شده تا توليدات بندر لنگه نسبت به آنچه در بندر عباس و ميناب توليد ميشود داراي برتري هايي از نظر تنوع نقوش و نحوه ي دوخت باشد. |
| در اين کارگاه که هم اينک به مرحله ي بهره دهي نيز رسيده و از يک کارگاه آموزشي به يککارگاه آموزشي توليدي تبديل شده، به موازات آموزش کارآموزان جديد، گروهي از کار آموختگان دورههاي پيشين نيز به دريافت و انجام سفارشات مشتريان که غالبا هم جزو سکنه ي بومي منطقه هستند اقدام ميکنند. علاوه بر اين، بسياري از هنرمندان نيز به طور آزاد در منازل خود به توليد اشتغال دارند و در صورت دريافت سفارش اقدام به توليد فرآوردههاي گلابتون دوزي شده ميکنند و کمتر اتفاق ميافتد که هنرمندي راسا به تهيه ي محصولي بپردازد. حتي چند کارگاه فعال در بندر عباس نيز که بوسيله ي چرخ خياطي اقدام به توليد مصنوعات شبه گلابتون ميکنند فقط بر مبناي سفارش مشتري عمل ميکنند و علت اين امر نيز از يک سو محدود بودن ميزان تقاضا و از سويي ديگر محدوديت زمينههاي استفاده از گلابتون است و گرچه در کليه ي مناطق استان هرمزگان استفاده از شلوارهاي زنانه باد مپاي گلابتون دوزي شده و نيز پيراهنهاي زنانه با سر آستين، پيش سينه و دور يقه ي گلابتون رواج دارد و علاوه بر اين از مصنوعات تزئين شده بوسيله ي گلابتون به عنوان سجاده، جلد قرآن، رويه ي پشتي، رويه ي کوسن، لبه ي پرده، ديوار کوب و... استفاده ميشود، معهذا شکل و نوع محصول بستگي به سليقه و نظر مشتري دارد و مرسوم اين است که توليد کنندگان بعد از اخذ سفارش، ابتدا پارچه را که معمولا از جنس کرپ ناز و داراي رنگ سبز، مشکي، زرشکي، زرد، فيروزه يي، نارنجي و... است بر مبناي الگوي مورد درخواست مشتري بريده و ابتدا با کمک کاربنهاي رنگي نقش درخواستي سفارش دهنده را (که گاهي نيز از سوي خود وي ارائه ميشود، ولي در بيشتر اوقات از ميان طرحهاي موجود در نزد هنرمندان انتخاب ميگردد) بر روي آن کپي ميکنند. |
| در مرحله بعد، پارچه را بر روي لبه ي دايره يي چوبي که کم يا کمان نام دارد قرار داده واطراف آن را به وسيله ي يک تسمه ي چرمي، يا زهواري چوبي که حالت دايره داشته و قطرش به وسيله ي يک پيچ کم و زياد ميشود محکم ميکنند و پارچه را از اطراف ميکشند تا همانند پوسته يي بر روي مساحت دايره ي چوبي قرار گيرد سپس هنرمند به کمک سوزنهاي خاصي که داراي نوک برجسته است و اصطلاحا قلاب ناميده ميشود کار گلابتون دوزي را آغاز نموده و به کمک قلاب و نخ هايي که داراي روکش فلزي به رنگ نقره يي يا طلايي است عمل دوخت را انجام ميدهد. |
| شيوه ي دوخت نيز به اين ترتيب است که صنعتگر دست چپ خود را در قسمت پشت پارچهقرار داده و قلاب را در دست راست نگه ميدارد، آنگاه از روي کار قلاب را به داخل پارچه فرو برده و با دست چپ نخ را که يک سر آن منتهي به قرقره و سر ديگرش گره خورده است به نوک برجسته ي قلاب آويخته و آن را از پارچه بيرون ميکشد و مجددا در فاصله ي کوتاهي از محلي که قلاب خارج گرديده (و بر روي خطوط ترسيم شده بر روي پارچه) قلاب را مجددا به داخل پارچه فرو برده و عمل آويختن نخ به قلاب و بيرون کشيدن آن از پارچه را ادامه ميدهد و به اين ترتيب دوختي زنجيره يي (شبيه آنچه در گلدوزي معمولي با سوزن بر روي پارچه ايجاد ميشود) به وجود ميآيد که اساس و بنيان کار گلابتون دوزي است گاهي نيز گلابتون دوزان به نسبت نوع نقشي که قصد دوختن آن را دارند از پولکهاي پلاستيکي کوچکي که داراي لعاب رنگين است استفاده ميکنند. |
| دستمزد گلابتون دوزي در استان هرمزگان بستگي به توافق طرفين دارد و به نسبت پر کارو يا کم کار بودن نقوش درخواستي مشتري و وقتي که صرف دوخت آن ميشود بين 6000 تا 10000 ريال در نوسان است و معمولا هر گلابتون دوزخبره طي يک ماه قادر به دوخت دو عدد شلوار زنانه ي پرکار ميباشد. |
| در پاره يي موارد نيز که گلابتون دوزان سفارش دوخت لباسي با الياف نقره را دريافت دارندبه دليل دقت بيشتري که بايد به خرج دهند دستمزد بهتري را پيشنهاد ميکنند. |
| در حال حاضر عليرغم آنکه استفاده از لباسهاي گلابتون دوزي و به ويژه شلوارهاي زنانهبادمپاي گلابتون دوزي شده بصورت يکي از سنتهاي مردم نقاط مختلف استان هرمزگان درآمده، توليد مصنوعات گلابتون دوزي شده در اين استان چندان چشمگير نيست. زيرا از يک سو گروهي از اتباع پاکستان با بهرهگيري از چرخهاي خياطي و به کمک نخهاي رنگين محصولاتي شبيه گلابتون توليد ميکنند که به دليل سرعت توليد و ارزاني قيمت، به ويژه در ميان زنان طبقات کم درآمد خواستاران بيشتري دارد و از ديگر سو، بدليل کمبود مواد اوليه که الزاما منجر به افزايش قيمت توليدات ميشود رغبت چنداني به استفاده از محصولات گلابتون دوزي در سکنه ي بومي منطقه احساس نميشود. در حاليکه اين هنر صنعت يکي از شاخصهاي اشتغال در استان فقير و محروم هرمزگان و خصوصا نقاط روستايي آن است و با تامين مواد اوليه ي لازم به قيمت مناسب و بازاريابي صحيح جهت توليدات که اکثرا نيز جنبههاي قوي مصرفي دارد، علاوه بر تامين نيازهاي منطقه که داراي بيش از 650000 نفر جمعيت است و نيز استان بوشهر که جمعيت آن به حدود 350000 نفر ميرسد و اکثرا نيز مصرف کننده ي فرآوردههاي گلابتون هستند، مازاد توليد به پشتوانه ي ويژگيهايش قابليت جذب در ساير بازارهاي داخلي را داشته و حتي ميتواند به بازارهاي خارجي نيز راه يابد. |
| گلابتون دوزي همانند ساير رشتههاي صنايع دستي فروعي نيز دارد که اگرچه در حال حاضرگستردگي چنداني نداشته و دست اندرکاران آن بسيار محدود است، معهذا هنوز کاملا از رمق نيفتاده با اندک حمايتي قادر به تولد دوباره و ادامه ي حيات خود به عنوان يک عامل مکمل اقتصادي هست. اين رشتههاي فرعي که کماکان در آنها از ابزار کاري ساده و ابتدايي استفاده بعمل ميآيد و دقت و مهارت هنرمند باعث بوجود آمدن محصولي جديد ميشود عبارت است از: |
| خوس دوزي: |
| اين هنر که به کمک نوارهاي نقره يي باريک و برروي پارچه ي توري ريز بافت (پارچه يشيشه يي) تجلي مييابد و بر روي پارچه ستاره هايي فلزي مينشاند براي تزئين مقنعه، جلبيل (روسري کوچک) يا دستار (چادر زنانه) به کار ميرود و معمولا پارچه ي مصرفي را رنگ سياه و ندرتا رنگهاي سبز يا زرشکي تشکيل ميدهد و هر دو روي پارچه شکلي يکسان دارد. |
| با دله دوزي: |
| اين هنر که در پاره يي از نقاط استان هرمزگان قلي بافي نيز ناميده ميشود عبارت است از بههم پيوستن چند نوع زري به يکديگر، به گونه يي که زري بزرگ در وسط و زريهاي کوچک در اطراف آن قرار گيرند. |
| از بادله که به شکل نوارهايي با پهناي 15 سانتي متر توليد ميشود، براي لبه ي شلوارهايزنانه استفاده به عمل ميآيد شلوارهاي بادله دوزي شده که معمولا مخصوص استفاده ي نو عروسان جنوبي است و گاهي در مراسم عروسي، ساير زنان نيز بعنوان پوشش از آن استفاده ميکنند داراي دکمه هايي با نخ ابريشمين نيز هست و با شياري که در بغل ساق پا دارد باز و بسته ميشود. |
|
خانه | نشريات | قوانين | اتاقهای مشترک | شعب اتاق | اتحاديه ها | کشورهای خارجی | اتصالات | دفترچه تلفن | تماس با اتاق |
Designed by Mehr
Argham Rayaneh |
Hosted by SGNetWay |
