 |
 |
 |
 |
||
 |
|||||
 |
|||||
|
اتـــــــــــــــــــــــاق بـــــــــــــــــــــــازرگـــــــــــــــــــــــانـــــــــــــــــــــــی و صـــــــــــــــــــــــنــــــــــايــــــــــع و مــعـــــــــــــــــــــــادن ايـــــــــــــــــــــــــران |
|||||
|
خانه | نشريات | قوانين | اتاقهای مشترک | شعب اتاق | اتحاديه ها | کشورهای خارجی | اتصالات | دفترچه تلفن | تماس با اتاق |
|||||
| پاپيه ماشه |
| پاپيه ماشه که اساسا واژهيي فرانسوي است و در فرهنگ هاي لغت به معني کاغذ فشردهشده آمده، معمولا به اشيايي مقوايي که سطح آنها بوسيله ي مينياتور تزئين و با لاکمخصوصي پوشش يافته است اطلاق ميشود. سابقه ي اين نوع هنر که در گذشته نقاشيروغني يا لاکي ناميده ميشد، چندان روشن نيست، ليکن از آثارهاي موجود در موزههايچين استنباط ميشود که تا بعد از دوره ي سلجوقيان (1) کليه ي کتابهاي خطی داراي جلدچرمي ساده يا ضربي (2) و فاقد هر نوع تزئينات اسليمي (3) بوده است. |
| در دوره ايلخاني(4) نيز که شهرت هرات مرکز عمدهي تحقيقات و تاليفات بوده، جلد کتببسيار معتبر از نوع سوخت (5) و جلد کتب عادي معمولا چرمي ساده يا ضربي بوده و برايتزئين کتب علاوه بر نقوش اسليمي، از خطوط ختايي نيز استفاده ميشده، و ظاهرا تا آن زمان پاپيه ماشه در ايران رواجي نداشته ولي اسناد معتبري در دست است که نشان ميدهد اينهنر از دوره ي صفويه (6) به ايران راه يافته و به موازات ساير انواع صنايع دستي شکلگرفته و متکامل شده است. در اين دوره، قزوين و اصفهان مرکز عمده ي توليد محصولاتپاپيه ماشه بوده و نقوش مجالس شکار، رزم و تذهيب با خطوط اسليمي و ختايي فرآوردههاي توليدي را زينت ميداده است و در اواخر اين دوره، نقش گل سرخ و گل برگ هاي سايه دارطبيعي در پاپيه ماشه ي اصفهان جاي خاصي داشته و در دوره ي زنديه به اوج کمال رسيدهاست (7)و در دورهي قاجاريه و پس از آن در عصر حاضر نيز ادامه يافته است. اسناد ومدارک موجود گواه بر آن است که در ابتداي ورود اين صنعت به ايران، مهمترين مواردمصرف آن تهيه جلد کتاب بوده، به اين نحو که دست اندرکاران صحافي و جلد سازي، برايتامين مقواي مورد نياز خود جهت جلد کتاب، ابتدا کاغذهاي باطله و تکه هاي منسوجات پنبهيي را در محلولي از شوره ميريختند و هر از چند گاه آن را بوسيله ي آلتي گوشتکوب مانندکه به کوبه شهرت داشت ميکوبيدند و باپارو به هم ميزدند و و سريش به آن ميافزودند تا بصورت خميري قهوه يي درآيد. در اين مرحله، خمير را از حوضچه خارج ميساختند و مجدداسريش به آن اضافه ميکردند و ماده ي حاصله را در کيسه ي ريز بافتي ميريختند تا مقداري از آبش گرفته شود. سپس خمير را روي پارچهيي که بر سطح هموار ميگستراندندميريختند و با ماله يي، صاف و هموار ميکردند و پس از خشک شدن کاغذي ضخيم و نرمبدست ميآوردند که به کاغذ پيزوري يا زرتي شهرت داشت و داراي رنگ نخودي متمايلبه خاکستري و شبيه کاغذهاي خشک کن امروزي بود. |
| صحافان بعد از تهيه ي صفحات کاغذ، چند برگ از آن را برروي يکديگر چسبانده و با مشتهميکوبيدند و به اين طريق مقوايي فشرده بدست ميآوردند و از آن براي تهيه ي جلد کتاباستفاده ميکردند و سپس به تزئين آن ميپرداختند و براي اين کار، ابتدا سطح کار را بارنگي مناسب و اکثرا زرنيخي (زرد تيره) يا يشمي (سبز تيره) زير سازي نموده و با روغنکمان که حاصل ترکيب صمغ درخت سرو وحشي و روغن بزرک بود ميپوشاندند و قبل ازآنکه روغن کاملا خشک شود، مقداري مرغش يا دلربا که از سنگهاي کوارتز و دارايرنگهاي مختلفي است سائيده و بر روي سطح کار پاشيدند و سپس غلطکي چوبي را بر رويآن ميغلطاندند تا سودهها در روغن کمان بنشيند و رويه ي جلد هموار گردد و در نهايت آنرا مجددا با روغن کمان ميپوشاندند و براي تذهيب يا نقاشي در اختيار منياتور سازان ومذهبان قرار ميدهند. |
| قلمدان و پاپيه ماشه سازان |
| گو اينکه زمان دقيق پيدايي قلمدان مشخص نيست و ظاهرا از زماني که قلم نقشي در خط و کتابت پيدا کرده، حرفه ي قلمدان سازي نيز در کنارش شکل گرفته و به موازات آن رشدکرده، ولي قديميترين قلمدانهاي ايراني که هم اينک در موزههاي داخلي و خارجي يامجموعههاي خصوصي نگهداري ميشود، متعلق به قرون اوليه ي اسلامي است و مطالعه يدقيق سير تحولي قلمدان سازي نشاندهنده ي آن است که اين صنعت پيوسته دچاردگرگوني بوده و در دورهي زنديه با تهيه و توليد قلمدان هايي به شيوه ي پاپيه ماشه به اوجشکوفايي خود رسيده است. تاقبل از دوره ي ياد شده قلمدانها از فلز ساخته ميشد و برايزيباتر کردن آن از مفتولهاي سيمين يا زرين استفاده بعمل ميآمد. و چون در آن زمانداشتن قلمدان از ضروريات روز مره ي اهل قلم به حساب ميامد و حتي در هرخانه، روي ميز هر کاسبکار و در جيب هر خوشنويس، منشي، کاتب و... حداقل يک قلمدان پيدا ميشد،مشکل وزن قلمدانهاي فلزي، هنرمندان را به صرافت بهر ه گيري از مواد اوليه يي کموزنتر انداخت و به اين ترتيب ساخت قلمدان به صورت يکي از فعاليتهاي جنبي پاپيهماشه سازان در آمد. عجيب آنکه محصول جديد مورد استقبال بي سابقه ي مردم قرارگرفت، به گونه يي که ظرف مدتي کوتاه کارگاههاي متعدد قلمدان سازي در ايران ايجاد شد و به روايت سياحاني که در آن زمان از ايران ديدن کردهاند، تنها در شهر تهران هزار نفر ازطريق قلمدان سازي امر ارمعاش ميکردند و تمام جلوخان مسجد امام خميني (مسجد شاهسابق) و سر تا سر بازار حلبي سازهاي فعلي را کارگاههاي قلمدان سازي تشکيل ميداد.قيمت يک قلمدان معمولا بستگي به کيفيت نقوش آن داشت و تزئين و نقاشي يک قلمداناز يک روز تا شش ماه کار ميبرد. |
| ورود عکس برگردان |
| در چنين شرايطي تحفه ي تازه يي بنام عکس برگردان وارد کشور شد و با توجه به استقبالمردم استفاده از آن در قلمدان سازي رواج يافت و اين کار اگر چه باعث پائين آمدن قيمتفرآوردهها و افزايش توليد شد، معهذا لطمه يي غير قابل جبران نيز بر پيکر قلمدان سازيوارد آمد. از آنجا که عکس بر گردان در عرض چند ثانيه بر روي قلمدان منتقل ميشدنقاشان به تدريج از گردونه ي ويترين مغازهها و از روي بساط فروشندگان به پشت ويترينموزهها و به داخل گنجهاي کلکسيونرها و مجموعه داران نقل مکان کرد. اما بعد از مدتيپاپيه ماشه سازان که به حقانيت کار و هنرشان |
| اعتقاد داشتند از در ديگري وارد ميدان شدند و اين بار کوشيدند با تهيه و توليد وسايلمصرفي شايستگي تازهاي براي خود کسب کنند که موفق هم شدند و دامنه ي توفيقشان بهامروز نيز رسيده و اکنون علاوه بر اصفهان که يکي از مراکز عمده ي تهيه ي اينگونهمحصولات به حساب ميآيد در ساير نقاط کشور نيز گروهي به طور پراکنده به ساخت وپرداخت پاپيه ماشه اشتغال دارند و فرآوردههايي نظير رحل قرآن، قاب آينه، جلد آلبوم،جلد کتاب، جعبه ي قرآن، ليوانهاي جاي قلم، جا پاکتي، قاب عکس، قوطي انواع پودرها،جعبه ي جواهر و... توليد ميکنند. |
| چگونگي توليد در حال حاضر |
| در حال حاضر براي توليد فرآوردههاي پاپيه ماشه روش هايي اعمال ميشود که اگر چه تاحدودي به شيوههاي توليد سنتي شبيه است ولي عمدتا داراي تفاوت هايي نيز با آنچه درگذشته اعمال ميشد هست. شيوه ي توليد هم اينک به اين صورت است که براي تهيه يمصنوعات مسطح مانند جلد آلبوم، جلد کتاب، قاب آينه، سطوح رحل قرآن و.... هنرمند ابتدا يک برگ کاغذ سفيد مرغوب را که طول و عرض آن حداقل چهار سانتي متر بيش از طول وعرض محصول مورد نظر است در آب خيسانده و بر روي قطعه سنگ مرمري که معمولا ابعادآن 60-50-15 سانتي متر است پهن مينمايد، بگونه يي که حباب هوا در زير کاغذ باقينماند. بعد کاغذهاي کاهي نامرغوب کاهي نامرغوب و اکثرا ورقهاي روزنامه را که قبلا بهاندازهي دلخواه بريده شده در محلول سريش فر و بردهوبر روي آن ميچسباند واين کار راآنقدر ادامه ميدهد تا ضخامت اوراق چسبانده شده برروي يکديگر به اندازه ي لازم برسد. |
| آنگاه يک برگ ديگر از کاغذ سفيد و مرغوب انتخاب و بر روي اوراق روزنامه يي ميچسباند .سپس تخته ي مسطحي را روي آن گذاشته و بوسيله ي پرسهاي کوچک دستي يا وزنه ييسنگين تحت فشار قرار ميدهد. بعد از گذشت مدت زماني حدود 24 ساعت و خشک شدنمقوا آن را بوسيلهاي گزن (8) بريده و گونيا مينمايند. در صورتيکه ساخت جعبه هاياستوانه يي و مدور يا مکعب مستطيل و ساير حجمهاي هندسي مورد نظر باشد بعد ازساختن جدار خارجي (به گونه ي پيش گفته) بوسيله ي قالب هايي که داراي شکل دلخواهاست ساير قسمتهاي محصول را فراهم نموده و پس از خشک شدن به يکديگر ميچسبانند و گوشهها و زواياي آن را بوسيله ي سوهان هموار نموده و آماده ي تحويل به نقاش مينمايند . |
| نقاشي پاپيه ماشه |
| نقاشان پاپيه ماشه ابتدا سطوح داخلي کار را با يک رنگ آستر (از جنس رنگ روغني)ميپوشانند. در اين مرحله چنانچه براي پوشش زمينه از رنگ روشن استفاده کرده باشندابتدا يک لايه از لعاب کتيرا را باقلم بر روي سطوح ماليده و پس از آن به طراحي ورنگآميزي نقوش ميپردازند. ولي چنانچه براي پوشش زمينه از رنگ سياه يا ساير رنگهايسير استفاده کرده باشند بعد از آغشته شدن آن با لعاب کتيرا به نسبت نوع نقشي کهتصميم به پياده کردنش دارند، به رنگآميزي زمينه و پس از آن ترسيم نقوش ميپردازندبعد از اتمام اين عمليات، نوبت به روغن کاري محصول ميرسد(9) زيرا از آنجا که رنگهايمورد استفاده در ترسيم نقوش، از نوع رنگهاي گوهاشيا آکوارل (10) است و به آساني باآب پاک ميشود، به منظور شفافيت بخشيدن به فرآورده و ثبوت رنگها، روي آن با روغنمخصوصي ميپوشانند. در گذشته اين روغن را خود پاپيه ماشه سازان يا نقاشان با فرموليکه در اختيار داشتند ميساختند ولي در حال حاضر، معمولا از روغنهاي ساديلوکسي (-) که توسط کارخانجات رنگ سازي توليد ميشود استفاده ميکنند. روغن کاري سه بار انجام ميشود و هر بار با قلم موي نرم، قشري نازک از روغن که در حقيقت حکم شالاک (--) را دارد بهتمام سطوح داخلي و خارجي ماليده ميشود. |
|
خانه | نشريات | قوانين | اتاقهای مشترک | شعب اتاق | اتحاديه ها | کشورهای خارجی | اتصالات | دفترچه تلفن | تماس با اتاق |
Designed by Mehr
Argham Rayaneh |
Hosted by SGNetWay |
